webinar na facebooku
Zapisz się
Odżywianie
pacjentów onkologicznych
w okresie świątecznym
Darmowy e-book
Dieta antyrakowa
Poradnik z przepisami
Pobierz

Medycyna

Profilaktyka raka. Jakie badania wykonać?

Profilaktyka raka. Jakie badania wykonać? photo

W wielu przypadkach nowotwór może zostać wykryty we wczesnej fazie, gdy jest jeszcze mały i zanim zdąży się rozrosnąć. Wcześnie wykryty nowotwór jest łatwiejszy do leczenia, a szanse na pełny powrót do zdrowia są znacznie wyższe. Przykładem takiej zależności jest rak szyjki macicy, który (jak podaje American Society of Clinical Oncology) jest wyleczalny w ponad 92% przypadków wykrytych we wczesnym stadium oraz rak piersi – jak podaje American Cancer Society, wyleczalność we wczesnym stadium wynosi 99%. Ze względu na to, że nowotwór we wczesnym stadium zwykle rozwija się bezobjawowo, jedynym sposobem na jego wczesne wykrycie jest poddawanie się regularnym badaniom.

Dla kogo badania przesiewowe?

Regularnym badaniom przesiewowym powinny poddawać się osoby znajdujące się w grupach ryzyka - ze względu na obciążenie genetyczne lub narażenie na działanie szkodliwych czynników takich, jak np. palenie papierosów. Zwiększone ryzyko dotyczy również grup wiekowych, zatem badaniom kontrolnym powinny poddawać się również osoby powyżej 40. roku życia. Korzyści z tego płynących jest o wiele więcej niż szkód. Wiele osób wychodzi z założenia, że unikając badań, unikną też diagnozy, a tym samym będą mogły żyć spokojniej w niewiedzy. Jest to bardzo szkodliwe myślenie, ponieważ odsuwanie w czasie ewentualnej diagnozy stanowi doskonałe warunki do cichego postępowania choroby. Zwykle, gdy pojawią się już objawy, świadczy to o zaawansowanym stadium raka. Leczenie takich przypadków jest trudne, długotrwałe, a rokowania nie są optymistyczne.

Więcej informacji na temat profilaktyki raka szyjki macicy znajdziesz w artykule: Profilaktyka raka szyjki macicy - co musisz wiedzieć?

Jakie badania warto wykonać?

1. Test genetyczny

Polega on na pobraniu próbki materiału biologicznego od pacjenta. Zwykle jest to krew lub ślina, z których próbek pozyskiwane jest DNA. W kolejnym kroku poddaje się je analizie przy pomocy m.in. sekwencjonowania. Badanie genetyczne posiada wiele zalet:

  • zwykle wykonuje się je tylko raz w życiu (kod DNA nie ulega zmianie);

  • charakteryzują się bardzo wysoką czułością;

  • można je przeprowadzić niezależnie od stanu zdrowia;

  • nie trzeba się do nich w żaden sposób przygotowywać.

Badanie genetyczne pozwala na wykrycie lub wykluczenie wielu mutacji, które odpowiadają za zmiany nowotworowe o różnym charakterze.

Mutacja
Znaczenie
Mutacja tych genów znacząco podwyższa ryzyko zachorowania na raka piersi.
PALB2
Przypuszcza się, że mutacja tych genów jest odpowiedzialna za wzrost ryzyka zachorowania na raka jajników.
Jest to gen, który odpowiada za hamowanie rozwoju nowotworu, dlatego osoby z jego mutacją są narażone na wiele różnych typów nowotworów - raka piersi, jelita grubego, prostaty, a także tarczycy i nerki.
TP53
Mutację tego genu określa się również mianem zespołu Li-Fraumeni; wiąże się on ze zwiększonym ryzykiem rozwoju raka piersi, białaczki, mięsaków i nowotworów mózgu.
CDKN2A
Osoby z mutacją tego genu są obciążone ryzykiem zachorowania na raka trzustki, czerniaka i raka płuc.

2. Cytologia

Cytologia to badanie, które powinno być wykonywane co najmniej raz w roku przez każdą kobietę. Częstsze wykonywanie badań cytologicznych zalecane jest w przypadku kobiet, które znajdują się w grupie o zwiększonym ryzyku – o osłabionym układzie odpornościowym, po chemioterapii, nosicielek wirusa HPV lub będących nosicielkami wirusa HIV. Podczas cytologii lekarz umieszcza w pochwie wziernik, który utrzymuje ściany pochwy, tak by możliwy był dostęp do szyjki macicy. Następnie, za pomocą specjalnego narzędzia – łopatki, szpatułki lub pędzelka – pobiera z jej powierzchni próbkę komórek, która jest kierowana do laboratorium.

3. Badanie stężenia markerów nowotworowych we krwi

Mianem markerów nowotworowych określa się substancje chemiczne, które wytwarzane są w wielu tkankach organizmu. Mogą przyjmować postać białek, enzymów, hormonów lub antygenów. Ich produkcja wzrasta wraz z pojawieniem się w organizmie tkanek nowotworowych. Badanie markerów nowotworowych daje obraz stanu, w jakim znajduje się aktualnie organizm. Markery nowotworowe pełnią bardzo ważną rolę w trakcie leczenia, a dzięki ich pomiarom lekarze mogą ocenić etap jego przebiegu. Po zakończeniu leczenia stężenie wskaźników powinno być stale monitorowane, aby była możliwa jak najdokładniejsza ocena stanu zdrowia pacjenta.

Marker
Znaczenie
CA 125
Jest to marker stosowany do diagnostyki raka jajnika. Oprócz niego może wskazywać na obecność raka nerki lub płuca i czasami pojawia się również przy endometriozie.
PSA
Jest to marker charakterystyczny dla raka prostaty i czasami pojawia się również przy innych schorzeniach tego narządu (np. zapaleniu). Stężenie PSA we krwi zmienia się zależnie od wieku, dlatego zaleca się, by pierwsze badanie zostało wykonane około 40. roku życia i powinno być regularnie powtarzanie.
CA 72-4
Jego podwyższony poziom może świadczyć o gruczolakach występujących w różnych miejscach - żołądku, jelicie grubym, przełyku lub jajniku.
AFP
Marker, który jest charakterystyczny dla pierwotnego nowotworu wątroby. Jest on również wykrywany przy podejrzeniu nowotworu jąder. Jego stężenie może być podwyższone u osób cierpiących na marskość wątroby lub zapalenie wątroby spowodowane wirusem HBV. Dotyczy to również kobiet w ciąży oraz osób z niezłośliwymi guzami na wątrobie.
Beta-HCG
Występuje w chorobie trofoblastycznej i zaśniadzie groniastym, w nowotworach zarodkowych i jąder. Jest wytwarzany przez komórki łożyska, dlatego pojawia się we krwi kobiet będących w ciąży.
CA 19-9
Marker charakterystyczny dla raka trzustki, ale jego wzrost jest odnotowywany także w przypadku raka żołądka, przełyku i jelita grubego.
CA 15-3
To antygen, którego podwyższone stężenie wyrywane jest przy nowotworze piersi z przerzutami.
Kalcytonina
Jest on charakterystyczny dla nowotworu tarczycy.
CEA
Jego podwyższony poziom pojawia się w przypadku następujących nowotworów: jelita grubego, trzustki, wątroby, pęcherza moczowego, płuc. W przypadku osób chorujących na raka jelita grubego jest on pomocny do monitorowania stanu zdrowia. Oprócz tego podwyższone stężenie pojawia się także w zapaleniu wątroby, wrzodziejącym zapaleniu jelita i u osób cierpiących na marskość wątroby.

4. Biopsja

Badanie to polega na pobraniu materiału biologicznego z tkanek, w których przypuszcza się rozwój komórek nowotworowych. Następnie próbkę, którą określa się mianem bioptat, poddaje się badaniu histopatologicznemu w laboratorium. Zwykle próbkę pobiera się za pomocą cienkiej igły (biopsja cienkoigłowa), jednak proces ten może się różnić zależnie od charakteru badanych zmian. Możliwe jest również wycięcie całego fragmentu ze zmianą (biopsja wycinająca) lub jedynie jej części (biopsja wycinkowa) w celu wykonania dalszej diagnostyki.

5. Badania obrazowe

Badanie
Znaczenie
Ultrasonografia (USG)
Badanie, które pokazuje rozmiar i kształt narządów wewnętrznych, a tym samym również zmiany występujące w ich obrębie.
Tomografia komputerowa (TK)
Badanie radiologiczne. Pozwala na uzyskanie dokładnych i wysokiej jakości zdjęć zarówno narządów wewnętrznych, jak i kości. Ze względu na szkodliwość promieniowania elektromagnetycznego nie należy wykonywać go często.
Rezonans magnetyczny (MRI)
Badanie, które wykorzystuje pole magnetyczne i fale radiowe do wykonania przekrojowych zdjęć narządów wewnętrznych na wszystkich płaszczyznach. Jego największą zaletą jest brak negatywnego wpływu na zdrowie badanej osoby.
Mammografia
Badanie, które polega na wykonaniu zdjęć gruczołu sutkowego za pomocą promieni rentgenowskich.

6. Endoskopia

Endoskopia to badanie pozwalające na dokładne obejrzenie organizmu od środka. Jest to możliwe za sprawą niewielkiej kamerki znajdującej się na końcu giętkiej i cienkiej rurki, która jest wprowadzana do organizmu. W trakcie badania możliwe jest również pobranie wycinków w celu poddania ich badanom histopatologicznym. Pobranie próbek odbywa się za pomocą kleszczyków, które wprowadzane są specjalnym kanałem. Endoskopem można zbadać wiele organów:

  • żołądek (gastroskopia);

  • krtań (laryngoskopia);

  • opłucną (laparoskopia);

  • oskrzela (bronchoskopia);

  • pochwę (kolposkopia);

  • jelito grube (kolonoskopia);

  • otrzewną (laparoskopia);

  • pęcherz (cytoskopia).

O czym jeszcze warto pamiętać?

Bardzo istotnymi kwestiami w przypadku profilaktyki raka jest również samoobserwacja i cykliczne samobadanie. Samobadanie dotyczy w szczególności kobiet, które powinny możliwie jak najczęściej dokonywać oględzin piersi, co daje szanse na wczesne wykrycie jakichkolwiek zmian w tkankach. Powinniśmy być bardzo wyczuleni na wystąpienie podejrzanych objawów i zmian w naszym organizmie. W momencie, gdy zauważymy u siebie symptomy choroby, powinniśmy niezwłocznie zgłosić się do lekarza. W profilaktyce raka kluczową rolę odgrywa także zdrowy tryb życia, który polega głównie na zrównoważonej, pełnowartościowej diecie, aktywności fizycznej i rezygnacji z palenia tytoniu. Wdrożenie tej części nie jest trudne i zależy jedynie od naszej motywacji.

Przeczytaj także:

Masz pytania?

Skontaktuj się z nami

Kontakt